Η 29η Μαΐου 1453 δεν ήταν απλώς η μέρα που έπεσε μια πόλη· ήταν η στιγμή που ένας ολόκληρος κόσμος πέρασε στην αιωνιότητα. Στο επίκεντρο αυτής της κοσμογονίας στέκεται η μορφή του Κωνσταντίνου ΙΒ' Παλαιολόγου, του ανθρώπου που επέλεξε τον θάνατο πάνω στα τείχη από την παράδοση μιας ένδοξης χιλιετίας.
Όταν ο Μωάμεθ Β' πρόσφερε στον Αυτοκράτορα τη δυνατότητα να φύγει σώος και να κυβερνήσει τον Μυστρά, αρκεί να παραδώσει τα κλειδιά της Βασιλεύουσας, η απάντηση του Κωνσταντίνου ήταν το πρώτο μεγάλο «Όχι» της νεότερης ιστορίας μας:
«Το δε την πόλιν σοι δούναι, ούτ' εμόν εστί ούτ' άλλου των κατοικούντων εν ταύτη· κοινή γαρ γνώμη πάντες αυτοπροαιρέτως αποθανούμεν και ου φεισόμεθα της ζωής ημών.» (Το να σου παραδώσω την πόλη δεν είναι ούτε δικό μου δικαίωμα ούτε κανενός άλλου... όλοι μας, με ελεύθερη βούληση, προτιμάμε να πεθάνουμε και δεν θα λυπηθούμε τη ζωή μας.)
Το βράδυ της 28ης Μαΐου, η Αγία Σοφία έζησε την πιο κατανυκτική της στιγμή. Για πρώτη και τελευταία φορά, Ορθόδοξοι και Καθολικοί, κάτω από την πίεση του κοινού πεπρωμένου, προσευχήθηκαν μαζί. Ο Αυτοκράτορας, αφού ζήτησε συγχώρεση από όλους, φόρεσε την πανοπλία του και πήρε τη θέση του στα τείχη. Δεν ήταν πια ένας ηγεμόνας που έδινε εντολές από μακριά, αλλά ένας στρατιώτης ανάμεσα στους στρατιώτες.
Παρά την τρομακτική υπεροχή των Οθωμανών σε αριθμό και τη χρήση των τεράστιων κανονιών που γκρέμιζαν τα αρχαία τείχη, οι αμυνόμενοι κράτησαν για 53 ολόκληρες μέρες.
- Η επισκευή των τειχών: Κάθε βράδυ, οι κάτοικοι —άντρες, γυναίκες και παιδιά— έκλειναν τις τρύπες που άνοιγαν οι οβίδες με χώμα και πέτρες.
- Η αυταπάρνηση: Λίγες χιλιάδες Βυζαντινοί και Γενουάτες εθελοντές αντιμετώπισαν δεκάδες χιλιάδες πάνοπλους στρατιώτες, αποκρούοντας τις επιθέσεις στις πύλες του Αγίου Ρωμανού.
Όταν η Κερκόπορτα παραβιάστηκε και η πόλη άρχισε να κατακλύζεται από τον εχθρό, ο Κωνσταντίνος δεν προσπάθησε να διαφύγει στο λιμάνι. Πέταξε τα αυτοκρατορικά του εμβλήματα —τους αετούς και τα πορφυρά πέδιλα— για να μην αναγνωριστεί και να μην διαπομπευθεί το αξίωμά του.
Όρμησε έφιππος μέσα στο πλήθος των επιτιθέμενων. Χάθηκε στη μάχη ως απλός πολεμιστής. Αυτή η εξαφάνιση μέσα στη φωτιά και τον καπνό ήταν που γέννησε τον θρύλο του «Μαρμαρωμένου Βασιλιά», της ελπίδας που κράτησε ζωντανό το γένος για τους αιώνες που ακολούθησαν.
Η πτώση της Κωνσταντινούπολης ήταν μια στρατιωτική ήττα, αλλά η στάση του τελευταίου Αυτοκράτορα τη μετέτρεψε σε μια ηθική νίκη που διδάσκει ότι υπάρχουν αξίες —όπως η πατρίδα και η αξιοπρέπεια— που κοστίζουν περισσότερο από την ίδια τη ζωή.
