Ας δούμε τα πιο χαρακτηριστικά ήθη και έθιμα που αναβιώνουν σε κάθε γωνιά της χώρας:
Ο Μεγάλος Αγιασμός και η Κατάδυση του Σταυρού
Το επίκεντρο των εορτασμών είναι ο Αγιασμός των Υδάτων. Μετά τη Θεία Λειτουργία, οι πιστοί κατευθύνονται σε λιμάνια, ποτάμια, λίμνες ή ακόμα και σε δεξαμενές.
- Η ρίψη του Σταυρού: Ο ιερέας ρίχνει τον Σταυρό στο νερό, συμβολίζοντας τη Βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό.
- Οι «Βουτηχτάδες»: Παρά το τσουχτερό κρύο του Ιανουαρίου, πιστοί βουτούν στα παγωμένα νερά για να πιάσουν τον Σταυρό. Θεωρείται μεγάλη ευλογία και τύχη για όποιον τα καταφέρει, ενώ συχνά ο «νικητής» περιφέρει τον Σταυρό στα σπίτια της ενορίας για προσκύνημα.
Ο Φωτισμός και το «Διώξιμο» των Καλικαντζάρων
Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, οι Καλικάντζαροι (τα σκανδαλιάρικα όντα του κάτω κόσμου) ανεβαίνουν στη γη την παραμονή των Χριστουγέννων και αλωνίζουν μέχρι τα Φώτα.- Με τον Αγιασμό των σπιτιών από τους ιερείς την παραμονή και την ημέρα των Θεοφανείων, οι Καλικάντζαροι φοβούνται και τρέπονται σε φυγή, επιστρέφοντας στα έγκατα της γης. Όπως λέει και το λαϊκό δίστιχο: «Φεύγετε να φεύγουμε, γιατί έρχεται ο τουρλόπαπας με την αγιαστούρα του και με τη βρεχτούρα του!»
Τοπικά Ήθη και Έθιμα ανά την Ελλάδα
Κάθε περιοχή προσθέτει τη δική της ιδιαίτερη πινελιά στον εορτασμό:
- Τα Ραγκουτσάρια (Καστοριά): Ένα τριήμερο καρναβάλι που ξεκινά ανήμερα των Φώτων, με τους κατοίκους να μεταμφιέζονται και να χορεύουν στους δρόμους για να διώξουν το κακό.
- Οι Μπαμπούγεροι (Δράμα): Στα χωριά της Δράμας (όπως η Καλή Βρύση), άνδρες μεταμφιέζονται με προβιές ζώων και μεγάλα κουδούνια, προκαλώντας εκκωφαντικό θόρυβο για να ξυπνήσουν τη φύση.
- Το πλύσιμο των εικόνων (Νησιά): Σε πολλά νησιά, οι γυναίκες μεταφέρουν τις εικόνες της εκκλησίας στη θάλασσα για να τις «πλύνουν» και να τις καθαγιάσουν στο θαλασσινό νερό.
- Τα Κάλαντα των Φώτων: Την παραμονή, τα παιδιά ψάλλουν τα κάλαντα («Σήμερα τα Φώτα και ο Φωτισμός...»), αναγγέλλοντας τη μεγάλη γιορτή.
Η γιορτή του Αϊ-Γιάννη (7 Ιανουαρίου)
Ο εορταστικός κύκλος ολοκληρώνεται την επόμενη ημέρα, με τη γιορτή του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, που είναι ο Βαπτιστής του Χριστού. Είναι μια ημέρα με τις περισσότερες ονομαστικές εορτές στην Ελλάδα, σηματοδοτώντας την επιστροφή στην καθημερινότητα.
Τα Θεοφάνεια δεν είναι απλώς μια θρησκευτική τελετή, αλλά μια γιορτή ελπίδας και πνευματικής αναγέννησης. Το «Μεγάλο Φως» συμβολίζει τη νίκη του καλού πάνω στο κακό και την προστασία της φύσης και της παραγωγής για τη χρονιά που ξεκινά.
