Ο χορός «Τα Ξύλα» αποτελεί ένα από τα πιο εμβληματικά και αναγνωρίσιμα πολιτιστικά στοιχεία της Λέσβου. Είναι ένας χορός που κουβαλά την ιστορία, τον δυναμισμό και την κοινωνική δομή του νησιού, συνδέοντας το χθες με το σήμερα σε κάθε πανηγύρι.
Η Ιστορία και η Ονομασία
Ο χορός έχει τις ρίζες του στην Αγιάσο, την ορεινή κωμόπολη της Λέσβου που φημίζεται για τη μουσική της παράδοση. Η ονομασία «Τα Ξύλα» προέρχεται από την εποχή της Τουρκοκρατίας.
Σύμφωνα με την παράδοση, η απαγόρευση των συγκεντρώσεων και των χορών από τους κατακτητές οδήγησε τους κατοίκους σε μια ευρηματική λύση: χρησιμοποιούσαν ξύλινα τσόκαρα ή χτυπούσαν ξύλα μεταξύ τους για να δίνουν τον ρυθμό, δημιουργώντας έναν θόρυβο που κάλυπτε τον απαγορευμένο σκοπό. Μια άλλη εκδοχή θέλει το όνομα να προέρχεται από τα ξύλινα καθίσματα (τα «σκαμνιά») που χτυπούσαν οι θαμώνες στα καφενεία για να συνοδεύσουν τον ρυθμό.
Ρυθμός και Χορευτική Δομή
Ο χορός είναι αντικριστός (καρσιλαμάς), αλλά διαφέρει σημαντικά από τους κλασικούς καρσιλαμάδες της Μικράς Ασίας.
- Ο Ρυθμός: Είναι γρήγορος, ζωντανός και έντονος, συνήθως σε μέτρο $9/8$ (εννιάσημος).
- Η Κίνηση: Χαρακτηρίζεται από λεβεντιά, στιβαρότητα και «κοφτές» κινήσεις. Οι χορευτές στέκονται ο ένας απέναντι στον άλλο, διατηρώντας οπτική επαφή.
- Τα Χτυπήματα: Το βασικό χαρακτηριστικό είναι τα ρυθμικά χτυπήματα των χεριών (παλαμάκια) ή των ποδιών στο έδαφος, που υπογραμμίζουν τα γυρίσματα της μουσικής.
Η Μουσική Συνοδεία
Δεν νοούνται «Ξύλα» χωρίς τα παραδοσιακά Σαντούρια. Η Λέσβος έχει τεράστια παράδοση στο όργανο αυτό, και ο ήχος του είναι που δίνει το χαρακτηριστικό «μεταλλικό» και γρήγορο χρώμα στον χορό. Συνοδεύεται συνήθως από βιολί, κλαρίνο και τουμπελέκι.
Σημείωση: Παρόλο που ο χορός ξεκίνησε ως ανδρικός, εκφράζοντας τη δύναμη και την παλικαριά, σήμερα χορεύεται εξίσου από γυναίκες, αποτελώντας το αποκορύφωμα κάθε λεσβιακού γλεντιού.
Πολιτιστική Σημασία
Σήμερα, «Τα Ξύλα» είναι ο χορός που θα ενώσει όλες τις γενιές σε ένα πανηγύρι, από την Αγιάσο μέχρι τον Μόλυβο και την Καλλονή. Είναι το σύμβολο της λεσβιακής ταυτότητας και της αντίστασης του λαού απέναντι σε κάθε είδους περιορισμό.
){kind=link}